เงินได้ประเภทที่ 6 คือ เงินได้พึงประเมินในรูปของค่าตอบแทนจากการ ประกอบวิชาชีพอิสระ ที่มีจำนวนไม่แน่นอนขึ้นอยู่กับปริมาณหรือความยากง่าย ที่ทำให้ผู้รับเงินมีหน้าที่ต้องเสีย ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ในวงการภาษีบางครั้งก็เรียกว่า เงินได้ 40(6) ซึ่งมีเพียง 6 อาชีพเท่านั้น ได้แก่ การประกอบโรคศิลปะ, นักกฎหมาย, วิศวกร, สถาปนิก, นักบัญชี และช่างประณีตศิลป์

อย่างไรก็ดี ถ้าคุณมีคู่สมรสที่จะแยกยื่นภาษีเองอยู่แล้ว คุณสามารถเลือกให้คู่สมรสนำเงินได้ประเภทนี้ของคุณไปยื่นเป็นรายได้ของเขาแทนก็ได้

การหักค่าใช้จ่าย

ค่าวิชาชีพอิสระคุณสามารถเลือกหัก ค่าใช้จ่าย ได้ 2 วิธี คือ หักตามจริง (ต้องมีหลักฐานค่าใช้จ่าย) หรือหักเหมา 30 – 60% (ไม่ต้องมีหลักฐานค่าใช้จ่าย) โดยแบ่งตามกลุ่มวิชาชีพอิสระดังนี้

• การประกอบโรคศิลปะ หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้ 60% ของค่าตอบแทนที่คุณเรียกเก็บ หรือหักค่าใช้จ่ายตามจริง
• วิชาชีพอิสระอื่นๆ ที่ไม่ใช่การประกอบโรคศิลปะ หักค่าใช้จ่ายแบบเหมาได้ 30% ของค่าตอบแทนที่คุณเรียกเก็บ หรือหักค่าใช้จ่ายตามจริง

ลักษณะเฉพาะของเงินได้ประเภทที่ 6

การจะเป็นเงินได้จากวิชาชีพอิสระในฐานะเงินได้ประเภทที่ 6 ได้ จะต้องมีองค์ประกอบต่อไปนี้ครบทั้งหมด

• เป็นการประกอบวิชาชีพใน 6 สาขาต่อไปนี้เท่านั้น ได้แก่ การประกอบโรคศิลปะ ทนายความ/ที่ปรึกษากฎหมาย วิศวกร สถาปนิก นักบัญชี ช่างประณีตศิลป์ และ
• เป็นการจ่ายตามปริมาณหรือความยากง่ายของผลงานที่คุณรับจ้าง (ไม่ได้ทำงานให้ในฐานะลูกจ้างหรือลูกน้อง) โดยไม่สามารถกำหนดเหมาจ่ายแน่นอนตายตัวเหมือนเงินเดือนได้

ลักษณะพิเศษเฉพาะการประกอบโรคศิลปะ

การประกอบโรคศิลปะในที่นี้ โดยปกติจะหมายถึงที่เกี่ยวข้องกับการตรวจโรค การวินิจฉัยโรค การบำบัดโรค การป้องกันโรค การส่งเสริมและฟื้นฟูสุขภาพของมนุษย์ ซึ่งเป็นวิชาชีพที่ต้องได้รับใบอนุญาตด้วย ได้แก่

• เวชกรรม
• ทันตกรรม 
• เภสัชกรรม
• การพยาบาล
• การผดุงครรภ์ 
• กายภาพบำบัด
• เทคนิคการแพทย์ 
• กิจกรรมบําบัด
• การแก้ไขความผิดปกติของการสื่อความหมาย
• เทคโนโลยีหัวใจและทรวงอก
• รังสีเทคนิค
• จิตวิทยาคลินิก
• กายอุปกรณ์
• การแพทย์แผนจีน
• สาขาอื่นตามที่กำหนดโดยพระราชกฤษฎีกา

สำหรับการประกอบโรคศิลปะในโรงพยาบาล นอกจากเงินได้ของจะเป็นเงินได้จากวิชาชีพอิสระนี้ได้จะต้องมีรายได้ไม่แน่นอนแล้ว จะต้องมีลักษณะพิเศษเฉพาะที่แสดงให้เห็นต่อไปนี้ด้วย

• มีการลงทุนหรือมีสัญญาหรือข้อตกลงร่วมกัน หรือเช่าสถานที่ของโรงพยาบาล
• มีการแบ่งรายได้กับโรงพยาบาลในข้อตกลงโดยเราต้องเป็นผู้กำหนดเอง
• คนไข้นั้นต้องเป็นคนไข้ที่เราหามาเองโดยตรง ไม่ใช่คนไข้ที่โรงพยาบาลหามาให้เอง
• เราต้องมีชื่อเป็นผู้เรียกเก็บเงินเอง (มีชื่อเราเป็นผู้เรียกเก็บเงินในใบเสร็จรับเงิน)
• ไม่ต้องทำตามกฎระเบียบเหมือนลูกจ้างของโรงพยาบาล
• เราอาจมีรายได้จากค่าวิชาชีพอิสระในโรงพยาบาลที่ตนรับเงินเดือนก็ได้ หากค่าวิชาชีพอิสระนั้นเป็นเงินที่ได้รับจากค่ารักษาคนไข้ในโรงพยาบาลนอกเวลาทำการปกติ

ในกรณีที่ต้องแบ่งเงินให้โรงพยาบาล จำนวนเงินที่เป็นค่าวิชาชีพอิสระจะดูจากจำนวนเงินที่เรียกเก็บจากคนไข้ ก่อนแบ่งให้โรงพยาบาล ไม่ใช่จำนวนเงินหลังแบ่งให้โรงพยาบาลแล้ว

ทั้งนี้ เมื่อคนไข้ต้องไปเป็นจ่ายเงินได้เราโดยตรง แม้เราจะฝากให้โรงพยาบาลเป็นผู้เก็บเงินให้ โรงพยาบาลก็ไม่มีหน้าที่ต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย ก่อนจ่ายให้เราแต่อย่างใด

ตัวอย่างรายได้ที่เป็นค่าวิชาชีพอิสระ

การประกอบโรคศิลปะ

• เปิดคลินิคส่วนตัวนอกโรงพยาบาลและไม่มีเตียงสำหรับรับผู้ป่วยค้างคืน
• ออกไปตรวจรักษาคนไข้ที่บ้านของคนไข้เองเป็นการส่วนตัว
• ไปประจำที่บริษัทห้างร้านตามช่วงเวลาที่ตกลง เพื่อตรวจรักษาพนักงานโดยคุณเป็นคนกำหนดค่าตรวจรักษาคนไข้เองตามจำนวนพนักงานที่เข้ามาตรวจรักษาจริง
• เปิดคลินิคพิเศษในโรงพยาบาลนอกเวลาทำการปกติ และคุณเป็นคนกำหนดค่าตรวจรักษาคนไข้เองได้อย่างอิสระ
• ตรวจรักษาคนไข้ตามโรงพยาบาลอื่นที่คุณไม่ได้สังกัดอยู่ โดยไปเป็นประจำตามช่วงเวลาที่ตกลง และคุณเป็นคนกำหนดค่าตรวจรักษาคนไข้เองได้อย่างอิสระ
• โรงพยาบาลอื่นที่คุณไม่ได้สังกัดอยู่ติดต่อให้คุณไปรักษาให้เป็นการเฉพาะเจาะจง และคุณเป็นคนกำหนดค่าตรวจรักษาคนไข้เองได้อย่างอิสระเป็นรายครั้ง
• คนไข้บางรายขอให้ทางโรงพยาบาลที่คุณไม่ได้สังกัดอยู่ติดต่อให้คุณไปรักษาให้เป็นการเฉพาะเจาะจง และคุณเป็นคนกำหนดค่าตรวจรักษาคนไข้เองได้อย่างอิสระเป็นรายครั้ง
• รับฝากครรภ์นอกโรงพยาบาลที่คุณสังกัดอยู่
• ค่าวิชาชีพทางการแพทย์/พยาบาลอื่นๆที่คิดตามความยากง่ายและปริมาณงานที่ทำนอกโรงพยาบาลที่คุณสังกัดอยู่
• ได้รับเงินค่าตอบแทนจากการแต่งตั้งเป็นอนุญาโตตุลาการ (Arbitrator)

ทนายความ/นักกฎหมาย

• ค่าทนายหรือค่าปรึกษากฎหมายอื่นๆ ที่คิดตามความยากง่ายและปริมาณงานโดยคิดเป็นรายครั้ง, รายชั่วโมง หรือรายคดี
• ค่าตอบแทนจากการแต่งตั้งเป็นอนุญาโตตุลาการ (Arbitrator)

หมายเหตุ: สำหรับค่าวิชาชีพอิสระด้านกฎหมาย ศาลฎีกาเคยตีความว่า หากสำเร็จการศึกษาวิชากฎหมายแล้วมีรายได้จากค่าที่ปรึกษากฎหมายก็เพียงพอที่จะเป็นค่าวิชาชีพอิสระด้านกฎหมายได้แล้ว ไม่จำเป็นต้องมาจากการว่าความหรือฟ้องคดีเท่านั้น

วิศวกร

• ค่าออกแบบ, ค่าปรึกษา หรือค่าแรงอื่นๆ ที่คิดตามความยากง่ายและปริมาณงานโดยคิดเป็นรายครั้ง, รายชั่วโมง หรือรายโปรเจค
• ค่าตอบแทนจากการแต่งตั้งเป็นอนุญาโตตุลาการ (Arbitrator)

สถาปนิก

• ค่าออกแบบ, ค่าปรึกษา หรือค่าแรงอื่นๆ ที่คิดตามความยากง่ายและปริมาณงานโดยคิดเป็นรายครั้ง, รายชั่วโมง หรือรายโปรเจค
• ค่าตอบแทนจากการแต่งตั้งเป็นอนุญาโตตุลาการ (Arbitrator)

นักบัญชี

• ค่าทำบัญชี, ค่า audit, ค่ารับรองบัญชี, ค่าปรึกษา หรือค่าแรงอื่นๆ ที่คิดตามความยากง่ายและปริมาณงานโดยคิดเป็นรายครั้ง รายชั่วโมง หรือรายโปรเจค
• ค่าตอบแทนจากการแต่งตั้งเป็นอนุญาโตตุลาการ (Arbitrator)

ช่างประณีตศิลป์

• ค่าผลงาน, ค่าปรึกษา หรือค่าฝีมืออื่นๆ เช่น งานหล่อ งานปั้น งานวาดประณีตศิลป์ ฯลฯ ที่คิดตามความยากง่ายและปริมาณงานโดยคิดเป็นรายครั้ง, รายชั่วโมง หรือรายชิ้น
• ค่าตอบแทนจากการแต่งตั้งเป็นอนุญาโตตุลาการ (Arbitrator)

เรื่องที่มักเข้าใจผิดบ่อย

• คำว่า “วิชาชีพอิสระ” ในที่นี้ไม่ได้หมายถึง Freelance ทุกอาชีพ เพราะกฎหมายกำหนดไว้อย่างชัดเจนว่าจำกัดเพียงแค่ 6 วิชาชีพต่อไปนี้เท่านั้น ได้แก่ การประกอบโรคศิลปะ, กฎหมาย, วิศวกรรม, สถาปัตยกรรม, บัญชี และประณีตศิลปกรรม
• ลำพังแค่ทำวิชาชีพการประกอบโรคศิลปะ, กฎหมาย, วิศวกรรม, สถาปัตยกรรม, บัญชี และประณีตศิลปกรรม ไม่ได้หมายความว่า รายได้ที่ได้มาจะเป็นค่าวิชาชีพอิสระเสมอไป เพราะต้องดูด้วยว่าเป็นรายได้ที่ไม่แน่นอนขึ้นอยู่กับความยากง่ายของงานด้วยรึเปล่า เช่น ถ้าเป็นทนายความรับเงินเดือนอยู่ที่สำนักงานกฎหมาย ต่อให้ใช้ความสามารถด้านกฎหมายจริงก็ยังไม่ถือว่าเป็นวิชาชีพอิสระ เพราะเงินเดือนเป็นรายได้ที่แน่นอนไม่ได้ขึ้นอยู่กับความยากง่ายของงานจึงเป็นเพียง เงินได้ประเภทที่ 1